Müzik, yazılım, atlaslar — Çağlayan Yıldız

2021–2022’de Çağlayan Yıldız, Deplike’ta müzik eğitimi danışmanı olarak çalıştı. Chordie’nin geliştirilmesine katıldı; arayüz ve kullanıcı deneyimi tasarımına katkı verdi, müzikal doğruluğun denetiminden sorumluydu. Derslerde karşılaştığı sorular artık yazılımın nasıl davranacağına ilişkin kararlara da giriyordu. Müzikal bir düşünceyi doğrudan deneyebileceği araçlara dönüştürmek istedi; bunu kendisi kod yazarak yapmadığını özellikle belirtiyor.

İlk müzik uygulaması MathRonome üzerinde Defne Cemgil’le yaklaşık bir yıl çalıştı; ses motorunu Cemgil geliştirdi. Sonraki çalışmalarında kodu yapay zekâya yazdırarak, aracın müzikal düşüncesini ve davranışını tarif etmeye yöneldi. Denemek, dinlemek, eksik ya da yanlış olanı bulmak kendi sorumluluğunda kaldı. Zaman ve ritim üzerine MathRonome ile AllGoRhythmics’te çalışıyor. Geliştirmekte olduğu String Logic ile Keyboard Logic’in konusu ise sesler arasındaki ilişkiler. SLoop, bir kaydın küçük bölümünü tekrar tekrar dinleyip çalgıda araştırmaya yönelik çalışmalarından biri. Elvin’s Numbers, Elvin’s Bells ve Aquadrum Pro da Puja’nın uygulama çalışmalarının parçası.

Yazmakta olduğu kitap, uygulamalar, etkileşimli araçlar ve tarih atlaslarını Puja Academy’de bir araya getirmeye çalışıyor. Bu yapı içinde her kişinin kendi öğrenme ihtiyacını bulmasını, bir yol izleyebilmesini ya da serbestçe araştırmasını istiyor. Signs for Improvisation’ın yıllarca bekleyen yazılım fikri üzerinde de yeniden çalışıyor.

Eylül 2026’da Jazz History Atlas’ın ilk somut denemesini yaptı. Müzisyenlerden kayıtlara, kayıtlardan birlikte çalan insanlara gidilebilen bir tarih haritası kurmaya girişti. Kaynakları birleştirmeyi, içlerindeki her bilgiyi doğrulamakla aynı şey saymıyor; atlası düzeltmelere açık bir çalışma olarak anlatıyor. Müzikle ilgili mizahı Saçmalı-Yorum’da, bilgi yanlışlarına itirazları Pardon Ama… serisinde yer buluyor.

Aynı yıllarda sahneye çıktı ve kayıtlar yayımladı. 251 Soul’daki görevi Haziran 2024’te sona erdi; 2025’te HUE, Puja Jams ve Circuit Blenders yayımlandı. Yıldız’ın eğitim araçlarından beklentisi, aynı odada bulunamadığı insanların da dinleyerek, deneyerek ve kendi müziklerini kurarak çalışabilmesi.

Çekimdeki orkestra

Collections Orchestra, 2023’te Antalya’da çekilen The Ministry of Ungentlemanly Warfare filminde Yıldız’ın yönettiği topluluktu. 2024’te gösterime giren filmin kabare sahnesinde Eiza González’in söylediği Mack the Knife’a eşlik ettiler.

Kayıt düzeneği hazır değilken

Toros Yıldırım ve Görkem Efe’yle stüdyoda ilk kez trio olarak buluştuklarında üç öğrencisi de dinleyiciydi. Yıldız, hazır olmayan kayıt düzeneği yerine basit bir Zoom cihazıyla stereo kayıt aldı. Bu buluşma Puja Jams olarak yayımlandı. Serhan Erkol’la Circuit Blenders ise çalgıları ve elektronik düzenekleri birleştiren, bütünüyle doğaçlama bir konserden doğdu.

Öğrenirken ne değişiyor?

Yıldız, Tamer Dövücü’nün etkisiyle netleştirdiği üçlü ayrımı eğitiminde kullanıyor: bilmek, yapabilmek, olmak. Bir kavramı açıklamak, onu duyup çalmak ve müzik içinde kullanmak ayrı şeyler. Hazır egzersizler vermekten çok, öğrencinin kendi çalışmalarını üretebilmesini sağlayan kuralları öğretmek istiyor. Algoritma derken yazılımı değil, müzikal malzemenin nasıl kurulup dönüştürüldüğünü kastediyor.

Ritimde Geniş An adını verdiği düşünce de bu arayışın parçası. Ona göre bazı ritmik güçlüklerin kaynağı müziğin kendisinden çok nota yazısı. Öğrencisinin ona benzemesinden çok kendi sesini bulmasını ve onu aşmasını önemsiyor. Öğrenciyle öğretmenin birbirinden öğrenmeyi sürdürmesini, dönüp yeniden açılan bir süreç olarak görüyor.

Atlasın başlangıcı ve kaynakları

Bir arkadaşının WhatsApp grubuna gönderdiği caz müzisyenleri tablosu, atlas için ilk denemeyi yapmasına vesile oldu. Eylül 2026’daki başlangıçta kırk bebop müzisyeni vardı. Rock, soul, blues ve Batı klasik müziği atlasları da hazır; henüz yayımlanmadı.

Veri kaynakları arasında MusicBrainz, Discogs ve Wikidata bulunuyor. Bilgilerin kaynaklarını saklamaya, aynı kayıtta çalmayı birbirinden etkilenmekten ayırmaya çalışıyor. O tarihteki atlas verilerinde en fazla bağlantının Ron Carter’a çıkması onu şaşırtmış.

Budiilizm

Budiilizm, Yıldız’ın kabul görmüş düzenleri sorgulama alışkanlığına verdiği ad. Kendi anlatımında, değiştirebildiği yerde değişiklik yapmak, değiştiremediği yerde o düzenin dışında kalabilmek anlamına geliyor. İtirazın ardından başka bir çözüm aramak da bunun parçası. Okuldan ayrılışından kendi araçlarını geliştirmesine kadar pek çok seçimini bu düşünceyle anlatıyor.

Birlikte çalmanın kendisi

HUE’yu anlatırken Oğuz Büyükberber’le yıllara yayılan dostluğunu öne çıkarıyor. Güvenin yanında, ikisinin de zamanla değişmesinin müzikal konuşmalarını canlı tuttuğunu söylüyor.

Müziğe yaklaşımını da bu ortak yaşantı üzerinden anlatıyor: Yalnızca ortaya çıkan kayıtla değil, çalarken dinlemek ve birbirinden etkilenmekle ilgileniyor. Yapay zekâyla daha iyi beste yapma yarışına girmek istemiyor; teknolojinin birlikte müzik yapmaya alan açmasını önemsiyor.

Bu dönemden